Beroepsziekten
Beroepsziekten zijn aandoeningen die in belangrijke mate door arbeid of arbeidsomstandigheden zijn veroorzaakt. Werkgerelateerde klachten zijn op zichzelf geen beroepsziekten, maar kunnen een signaal zijn van mogelijke beroepsziekten. Het actief opsporen en melden van beroepsziekten is een taak van arbodiensten (bedrijfsartsen) sinds november 1999. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) is een centraal meldpunt voor beroepsziekten. Meldingen worden anoniem uitgevoerd waardoor de privacy van werknemer en werkgever is gewaarborgd. Meldingen worden dus niet ter inzage gegeven aan derden. Omdat het hier om een wettelijke verplichting gaat, is bij het melden geen toestemming van de betrokken werknemer of werkgever nodig. De bedrijfsarts moet wel werknemer en werkgever op de hoogte stellen van het feit dat er sprake is van een beroepsziekte. Doelstelling van beroepsziektemeldingen is inzicht verkrijgen in spreiding en voorkomen van beroepsziekte en staat daarmee los van schadeclaims. Bovendien staat een beroepsziektemelding niet gelijk met het vaststellen van een medisch-juridisch causaal verband tussen aandoening en werk.
Met de invoering van de WAO in 1967 werden beroepsziekten niet meer apart onderscheiden en verdween de mogelijkheid van financiele compensatie. Hiermee onderscheid Nederland zich van andere Europese landen. Dit heeft mede geleid tot de huidige onderregistratie. Op dit moment wordt door ca. 50% van de bedrijfsartsen beroepsziekten gemeld.
Voor het aanmelden van een mogelijke beroepsziekte bij het NCvB beoordeelt de bedrijfsarts werkgerelateerde gezondheidsklachten volgens een 'vijf-stappenplan':
- Wat is de diagnose?
- Is er een relatie met het werk?
- Wat kan worden vastgesteld over de duur, de frequentie en de mate van blootstelling?
- Welke andere factoren kunnen van invloed zijn (geweest)?
- Formuleren eindconclusie: is het zeker, waarschijnlijk, mogelijk of waarschijnlijk niet een beroepsziekte?
Werkgevers kunnen voor de aanwezigheid en het optreden van beroepsziekten aansprakelijk worden gesteld. De werkgever heeft een vergaande zorgplicht voor zijn werknemers. Zorgplicht houdt in dat een werkgever verantwoordelijkheid is voor een veilige werkplek en maatregelen neemt om te voorkomen dat een werknemer in de uitoefening van zijn functie schade lijdt. Bij arbeidsgerelateerde gezondheidsschade geldt een omgekeerde bewijslast omdat de werkgever de arbeidsomstandigheden bepaalt. De werkgever moet bewijzen dat hij niet nalatig is geweest en aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Een werkgever kan ook aansprakelijk worden gesteld voor schade door gevaren die nog onbekend zijn.
Werkgevers kunnen aansprakelijkheid niet contractueel uitsluiten en zullen in de organisatie aantoonbaar preventief beleid moeten voeren om beroepsziekten te voorkomen (bijvoorbeeld op geleide van de risico-inventarisatie en -evaluatie). Bedrijfsartsen hebben daarbij als taak de werkgever te adviseren over de (kans op) aanwezigheid van beroepsziekten. Verder hebben werkgevers ten opzichte van werknemers die arbeidsongeschikt zijn geworden door het werk, een verhoogde reïntegratieplicht. Hiermee wordt verhoging van de gedifferentieerde premie (PEMBA) voorkomen en beëindigingsvergoedingen op basis van kennelijk onredelijk ontslag na 2 jaar ziekte.
Voorbeelden van regelmatig voorkomende beroepsziekten zijn:
- Obesitas en diabetes mellitus
- Beroepshuidaandoeningen (allergisch contacteczeem, contactacne, chlooracne, hyperpigmentatie, glasvezeldermatitis, lijmallergie, latexallergie, huidtumoren)
- Beroepslongaandoeningen (luchtweg- en slijmvliesproblemen, beroepsastma, stoflongen, inhalatiekoorts, asbestose, silicose, longcarcinoom)
- Lawaaislechthorendheid
